Przedstawię jakie są najczęstsze choroby i zaburzenia psychiczne. Zapoznaj się z ogólną charakterystyką, objawami i możliwościami leczenia.
Najczęstsze choroby i zaburzenia psychiczne
Zdrowie psychiczne jest równie ważne jak zdrowie fizyczne. Mimo to wiele osób wciąż uważa, że choroby psychiczne „nie istnieją naprawdę” lub, że wystarczy „wziąć się w garść”.
Tymczasem zaburzenia psychiczne to realne, udokumentowane w medycynie stany, które wpływają na emocje, zachowanie, myślenie i codzienne funkcjonowanie człowieka. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), co czwarty człowiek na świecie w ciągu życia doświadczy jakiejś formy zaburzenia psychicznego.
Najczęstsze choroby i zaburzenia psychiczne
W tym artykule przyjrzymy się najczęstszym chorobom psychicznym – takim jak depresja, zaburzenia lękowe, schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa, zaburzenia osobowości czy zaburzenia odżywiania.
Zrozumienie ich objawów to pierwszy krok do tego, by skutecznie szukać pomocy.
Czym są zaburzenia psychiczne?
Zaburzenia psychiczne (zwane też chorobami psychicznymi) to zaburzenia funkcjonowania mózgu i psychiki, które wpływają na emocje, sposób myślenia, zachowanie oraz relacje z innymi ludźmi.
Nie są oznaką słabości ani „braku charakteru” – to złożone zjawiska wynikające z interakcji czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych.
Do przyczyn zaburzeń psychicznych zaliczamy: czynniki genetyczne i dziedziczne, zaburzenia neurochemiczne w mózgu (np. niedobór serotoniny, dopaminy), traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa, długotrwały stres, przemoc, izolację społeczną, nadużywanie substancji psychoaktywnych, choroby neurologiczne lub somatyczne.
Zaburzenia psychiczne można skutecznie leczyć poprzez psychoterapię, farmakoterapię lub ich połączenie. Kluczem jest jednak wczesne rozpoznanie i sięgnięcie po pomoc specjalisty.
Najczęstsze choroby i zaburzenia psychiczne
Depresja – choroba duszy i ciała
Depresja to jedna z najczęstszych chorób psychicznych XXI wieku. Szacuje się, że cierpi na nią nawet 350 milionów ludzi na świecie.
Nie jest to zwykły smutek ani „gorszy dzień” – to poważne zaburzenie nastroju, które utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Objawy depresji to długotrwałe uczucie smutku, pustki lub beznadziei, utrata zainteresowań i przyjemności (anhedonia), problemy ze snem (bezsenność lub nadmierna senność), spadek energii, zmęczenie, brak motywacji, trudności z koncentracją i pamięcią, niskie poczucie własnej wartości, poczucie winy, myśli rezygnacyjne lub samobójcze.
Depresja może mieć różne oblicza – od łagodnej, po ciężką, wymagającą hospitalizacji.
Psychoterapia (szczególnie poznawczo-behawioralna lub integracyjna) pomaga zrozumieć mechanizmy myślenia i emocje, a w wielu przypadkach konieczne jest także wsparcie farmakologiczne.
Zaburzenia lękowe – gdy strach wymyka się spod kontroli
Lęk jest naturalną emocją, która ma nas chronić. Problem pojawia się wtedy, gdy staje się przewlekły, nieadekwatny do sytuacji i paraliżujący.
Zaburzenia lękowe należą do najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznych – mogą dotyczyć nawet 20% populacji.
Najczęstsze formy zaburzeń lękowych
zaburzenie lękowe uogólnione (GAD) – przewlekły, uporczywy lęk i napięcie bez konkretnej przyczyny,
fobie specyficzne – irracjonalny lęk przed określonymi obiektami lub sytuacjami,
zaburzenie paniczne – napady silnego lęku (atak paniki) z objawami somatycznymi (kołatanie serca, duszność, pocenie się),
zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) – natrętne myśli i przymus wykonywania rytuałów,
zespół stresu pourazowego (PTSD) – reakcja na traumatyczne wydarzenie, powodująca flashbacki, koszmary, unikanie bodźców.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna i praca z emocjami (np. w terapii schematów) są bardzo skuteczne w leczeniu lęku. W cięższych przypadkach pomocna bywa farmakoterapia.
Schizofrenia – choroba postrzegania rzeczywistości
Schizofrenia to poważne zaburzenie psychiczne z grupy psychoz.
Charakteryzuje się zaburzeniami myślenia, emocji i odbioru rzeczywistości.
Nie oznacza „rozdwojenia jaźni”, jak często mylnie się uważa, lecz zniekształcone postrzeganie świata.
Objawy schizofrenii:
urojenia (fałszywe przekonania, np. o prześladowaniu), halucynacje (najczęściej słuchowe – „głosy” w głowie), dezorganizacja myślenia i mowy, wycofanie społeczne, brak motywacji, spłycenie emocji.
Schizofrenia zazwyczaj ujawnia się między 18. a 30. rokiem życia i wymaga stałej opieki psychiatrycznej.
Leczenie opiera się na farmakoterapii (neuroleptykach) i psychoterapii wspierającej, która pomaga pacjentowi zrozumieć chorobę i funkcjonować w społeczeństwie.
Ważna jest również psychoedukacja rodziny, by bliscy potrafili reagować na nawroty objawów i wspierali chorego.
Choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD)
CHAD to zaburzenie, w którym występują naprzemienne epizody depresji i manii.
W fazie depresyjnej pacjent odczuwa smutek, apatię i brak energii, natomiast w fazie maniakalnej – nadmierny optymizm, pobudzenie, brak snu i ryzykowne zachowania.
Objawy manii
nadmierna aktywność, potrzeba mówienia, wielkie plany, poczucie niezwykłych możliwości, impulsywność i brak krytycyzmu, wydawanie dużych sum pieniędzy, ryzykowne decyzje.
CHAD wymaga leczenia farmakologicznego (stabilizatory nastroju, leki przeciwpsychotyczne) i psychoterapii.
Dzięki wsparciu można nauczyć się rozpoznawać wczesne sygnały nawrotu i stabilizować emocje.
Zaburzenia osobowości – trudności w relacjach i tożsamości
Zaburzenia osobowości to trwałe wzorce myślenia i zachowania, które utrudniają budowanie relacji i funkcjonowanie społeczne.
Nie są to „chwilowe wahania nastroju” – to głęboko zakorzenione schematy emocjonalne, które rozwijają się od młodości.
Najczęstsze typy
osobowość borderline (z pogranicza) – intensywne emocje, lęk przed odrzuceniem, impulsywność, niestabilny obraz siebie,
osobowość narcystyczna – potrzeba podziwu, brak empatii, poczucie wyjątkowości,
unikająca – silny lęk przed krytyką, wycofanie z relacji,
zależna – trudność w podejmowaniu decyzji bez wsparcia innych,
osobowość antyspołeczna (psychopatia) – brak poczucia winy, manipulacja, łamanie norm społecznych.
Terapia zaburzeń osobowości jest procesem długotrwałym, ale możliwym – skuteczne są m.in. terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), terapia schematów i psychoterapia integracyjna.
Zaburzenia odżywiania – gdy emocje przejmują kontrolę nad ciałem
Zaburzenia odżywiania to nie tylko problem z jedzeniem – to głęboki konflikt emocjonalny, często związany z kontrolą, perfekcjonizmem i niskim poczuciem własnej wartości.
Najczęstsze formy
anoreksja (jadłowstręt psychiczny) – silna potrzeba kontroli masy ciała, unikanie jedzenia, zaburzone postrzeganie własnej sylwetki,
bulimia (żarłoczność psychiczna) – napady objadania się i zachowania kompensacyjne (wymioty, głodówki, środki przeczyszczające),
zespół kompulsywnego objadania się (BED) – utrata kontroli nad jedzeniem, bez kompensacji.
Zaburzenia te mogą prowadzić do poważnych konsekwencji fizycznych i psychicznych.
Leczenie wymaga psychoterapii (często rodzinnej), a w ciężkich przypadkach także opieki psychiatrycznej i dietetycznej.
Zaburzenia psychosomatyczne – kiedy ciało mówi za emocje
Czasem psychika nie znajduje ujścia dla stresu i napięcia – wtedy objawy pojawiają się w ciele.
Mowa o zaburzeniach psychosomatycznych, takich jak: bóle głowy, brzucha, napięcie mięśni, problemy z sercem lub układem pokarmowym, trudności ze snem, chroniczne zmęczenie.
Psychoterapia pomaga wtedy „odczytać” emocjonalny przekaz ciała i nauczyć się regulować stres.
To dowód na to, że psychika i ciało są ze sobą nierozerwalnie połączone.
Jak szukać pomocy przy zaburzeniach psychicznych?
Najważniejsze to nie zostać samemu. Jeśli odczuwasz długotrwałe pogorszenie nastroju, lęk, wycofanie lub dziwne myśli – to sygnał, że warto skonsultować się ze specjalistą.
Pomoc można uzyskać u
psychologa – diagnoza, wsparcie emocjonalne, psychoedukacja,
psychoterapeuty – długofalowa praca nad emocjami, schematami i relacjami,
psychiatry – diagnoza medyczna, farmakoterapia.
Warto też pamiętać, że zaburzenia psychiczne są chorobami, które można leczyć – nie wyrokiem.
Zrozumieć, a nie oceniać. Najczęstsze choroby i zaburzenia psychiczne
Zaburzenia psychiczne nie wybierają – mogą dotknąć każdego, niezależnie od wieku, płci czy statusu społecznego.
Największym krokiem ku zdrowieniu jest zrozumienie, że to nie wina chorego, lecz stan, który wymaga profesjonalnego wsparcia.
Mówienie o zdrowiu psychicznym z empatią i bez tabu to pierwszy krok do zmiany.
A jeśli Ty, lub ktoś Ci bliski doświadcza objawów opisanych w tym artykule – nie czekaj. Pomoc jest możliwa, a powrót do równowagi – realny.
