Zaburzenia osobowości

Przeczytaj czym są dokładnie zaburzenia osobowości jakie są ich rodzaje, oraz jakie objawy mogą na nie wskazywać.

Co to jest zaburzenie osobowości?

Zaburzenia osobowości to trwałe wzorce zachowań, emocji i myślenia, które znacząco odbiegają od norm kulturowych i powodują trudności w funkcjonowaniu społecznym, zawodowym oraz osobistym.

Osoby z zaburzeniami osobowości

często mają trudności w relacjach z innymi. Zachowania i reakcje mogą być nieprzewidywalne, skrajne lub nieadekwatne do sytuacji.

Klasyfikacja DSM-5 (Podręcznika Diagnostyczno-Statystycznego Zaburzeń Psychicznych) dzieli zaburzenia osobowości na trzy grupy: A, B i C. Poniżej przedstawiam szczegółowy opis każdej z grup i ich podtypów.

Grupa A to osobowości dziwaczne i ekscentryczne

Jest to grupa, która charakteryzuje się nietypowymi, dziwacznymi i izolującymi wzorcami zachowań. Osoby z tymi zaburzeniami często mają trudności w nawiązywaniu relacji interpersonalnych oraz wyrażaniu emocji.

Co to jest osobowość paranoiczna?

To skrajna podejrzliwość i brak zaufania do innych. W rezultacie osoby często są przekonane, że inni mają wobec nich wrogie intencje. Objawia się nadinterpretacją zachowań innych jako krytycznych lub wrogich, trudności w przebaczaniu, obawa przed zdradą. Co więcej osoby z osobowością paranoiczną mają problemy w budowaniu bliskich relacji, unikanie współpracy z innymi z powodu podejrzliwości.

Co to jest osobowość schizoidalna?

Jest to wycofanie społeczne, obojętność emocjonalna i brak potrzeby relacji interpersonalnych. Osoby z osobowością schizoidalną preferują przebywanie w samotności, brak wyrażania emocji i wykazują niską potrzebę bliskości z innymi. Osoby te często wybierają samotne zawody i unikają relacji społecznych.

Co to jest osobowość schizotypowa?

To ekscentryczne myślenie, dziwaczne przekonania i trudności w relacjach społecznych. Ponadto do częstych objawów zaliczamy magiczne myślenie, na przykład wiara w telepatię, nietypowe zachowania, nieodpowiednie wyrażanie emocji. Z kolei osoby te mogą być postrzegane jako „dziwne” lub „odrealnione”, co prowadzi do społecznej izolacji.

Grupa B to osobowości dramatyczne, emocjonalne i impulsywne

charakteryzuje się nadmierną emocjonalnością, impulsywnością i problemami w regulacji emocji. Osoby z tymi zaburzeniami często wywołują silne reakcje w otoczeniu.

Co to jest osobowość antyspołeczna (dysocjalna)?

Charakteryuje się ignorowaniem norm społecznych, brakiem empatii i poszanowania dla praw innych. Wykazują manipulację, impulsywność, skłonność do łamania prawa i brak poczucia winy za swoje działania. Osoby te często mają konflikty z prawem i trudności w utrzymaniu relacji.

Jaka jest osobowość borderline (pograniczna)?

Osoby te cechuje skrajna niestabilność emocjonalna, lęk przed porzuceniem, impulsywność. A zatem doświadczają nagłych zmian nastroju, intensywne i burzliwe relacje, zachowania autodestrukcyjne, na przykład samookaleczenia.

Osoby z osobowością borderline wykazują problemy w utrzymaniu stabilnych relacji i funkcjonowaniu zawodowym.

Jaka jest osobowość histrioniczna?

Charakteryzuje osoby, które wykazują pragnienie bycia w centrum uwagi, przesadne wyrażanie emocji, czy potrzebą aprobaty. Objawami będzie dramatyzowanie, prowokacyjny sposób bycia, czy łatwość w uleganiu wpływom innych.

Osoby te mogą być postrzegane jako „teatralne” lub „płytkie” w relacjach.

Co to jest osobowość narcystyczna?

Nacechowana będzie przekonaniem o własnej wyjątkowości, potrzebie podziwu, i braku empatii. Objawami są głównie arogancja, manipulacja, trudności z tolerowaniem krytyki.

Relacje z innymi osobami często są powierzchowne i wykorzystywane do potwierdzania własnej wartości.

Grupa C to osobowości lękowe i unikające

charakteryzuje się skłonnością do lęku, unikania wyzwań i silnym pragnieniem bezpieczeństwa.

Co to jest osobowość unikająca?

To przede wszystkim skrajna wrażliwość na krytykę, niska samoocena. Unikanie kontaktów społecznych z obawy przed odrzuceniem. Wykazują izolację, unikanie nowych sytuacji, skłonność do wycofania.

Trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji społecznych i zawodowych – to główny wpływ na życie.

Czym jest osobowość zależna?

Charakteryzuje przesadna potrzeba opieki i wsparcia, trudności w podejmowaniu samodzielnie decyzji. Objawami będzie uległość, lęk przed samotnością, unikanie odpowiedzialności. Osoby te często wikłają się w relacje zależne, co prowadzi do problemów z autonomią.

Co to jest osobowość obsesyjno-kompulsywna (anankastyczna)?

Osoby z osobowością obsesyjno-kompulsywna wykazują perfekcjonizm, potrzebę kontroli, nadmierne skupienie na zasadach i na porządku. Skłonność do przesadnego planowania, trudności z delegowaniem zadań, sztywność w działaniu. Wykazują problemy z elastycznością i adaptacją do zmieniających się sytuacji.

Jak diagnozuje się zaburzenia osobowości?

Diagnostyka zaburzeń osobowości opiera się na:

1. Wywiadzie klinicznym – psycholog, lub psychiatra analizuje historię życia pacjenta i jego wzorce zachowań.

2. Kryteriach diagnostycznych DSM-5 lub ICD-11 – określają one objawy i ich trwałość.

3. Kwestionariuszach psychologicznych – narzędzia takie jak MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory) pomagają w identyfikacji cech osobowości.

Czy zaburzenia osobowości można leczyć?

Leczenie zaburzeń osobowości jest możliwe, choć wymaga czasu i zaangażowania. Najczęściej stosowane metody to:

Psychoterapia poznawczo-behawioralna, która pomaga zmienić dysfunkcyjne wzorce myślenia i zachowania.

Dialektyczna terapia behawioralna, jest szczególnie skuteczna w przypadku osobowości borderline.

Terapia schematów pomaga zrozumieć i zmienić głębokie wzorce myślenia.

Farmakoterapia, czyli leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, lub stabilizatory nastroju stosowane w przypadku objawów towarzyszących.

Psychoedukacja dla pacjentów i ich bliskich, aby lepiej zrozumieć naturę zaburzenia.